1-     هورمون ها توسط سلول هاي خاصي و فقط در خون ترشح مي شوند و در واقع نوعي پيک شيمايي چرا که عملکرد سلول هاي مقصد را تغيير مي دهد.


2-     دستور هورمون هم به نوع هورمون بستگي دارد و هم به سلول هدف .


3-      موادي وجود دارند که بدون ورود به جريان خون بر روي سلول ها ي مجاور خود اثر مي گذارند...اين مواد هم به عنوان پيک شيميايي عمل مي کنند و بر عملکرد سلول هدف تاثير مي گذارند، اما معمولا به آنها هورمون گفته نمي شود..مانند انتقال دهنده هاي عصبي


4-      تفاوت انتقال دهنده هاي عصبي با هورمون ها در اين است که عملکرد سريع و عمري کوتاه دارند در حالي که هورمون ها معمولا اثري کند تر و طولاني تر دارند. انتقال دهند هاي عصبي از نورون ها (سلول هاي عصبي) توليد ميشوند و بعد از عبور از سلول پيش سيناپسي و گذر از فضاي سيناپسي به سلول پس سيناپسي مي رسند و اين در حالي است که هورمون ها از سلول هاي درون ريز و به درون مايع ميان بافتي و سپس وارد جريان خون مي شوند.


1-     هورمون سلول هدف را از روي گيرنده ي آن شناسايي مي کند که گيرنده مولکولي است که بر روي غشا سلول و يا درون سلول(درون هسته يا سيتو پلاسم) قرار دارند و گيرنده از نظر شکل سه بعدي مکمل هورمون است.


2-     جنس گيرنده هورمون، پروتئيني است ولي جنس هورمون مي تواند آمينو اسيدي و يا استروئيدي باشد.


3-     کار اصلي غدد درون ريز ترشح هورمون است


   9 - اندامهاي ترشح کننده هورمون : علاوه بر غدد درون ريز بعضي از اندام هاي بدن علاوه بر کار تخصصي خود ترشح هورمون را نيز بر به عنوان وظيفه اي فرعي انجام مي دهند.نمونه ي اين اندام ها: معده(علاوه بر گوارش غذا گاسترين هم ترشح مي کند که وارد خون مي شود) – روده باريک( در کنار گوارش غذا هورمون سکرتين هم ترشح مي کند که وارد مويرگ هاي خوني مي شود) - کليه (علاوه بر وظيفه دفع مواد هورمون هاي اپي نفرين و نورا اپي نفرين و همچنين آلدوسترون و کورتيزول را هم ترشح مي کند) - کبد و مغز و قلب نيز هورمون هايي را ترشح مي کنند که در اين اندام ها ترشح هورمون ها توسط گروهي از سلول هاي خاص به نام سلول هاي درون ريز انجام مي شود.


 


10- غده هاي برون ريز غده هايي هستند که مواد ترشحي خود را درون ساختار هاي لوله مانند به نام مجرا مي ريزند و اين مجرا ها به درون و يا بيرون از بدن راه دارند. مثال هايي از اين غدد برون ريز: غده هاي عرقي ، غده هاي بزاقي ، غدد ترشح کننده ي آنزيم هاي گوارشي ، پروستات و سمينال ويزيکول و...


11- اندام هايي هستند که هم بخش درون ريز دارند و هم بخش برون ريز براي مثال: پانکراس اندامي است که هم قسمت درون ريز و هم برون ريز دارد. قسمت درون ريز آن هورمون هاي انسولين و گلوکاگون که وارد خون مي شوند و مقدار قند خون را به ترتيب کاهش و افزايش مي دهند و قسمت برون ريز آن آنزيم هاي گوارشي را وارد مجرايي مشترک بين پانکراس و کبد (بعد از کيسه صفرا) مي کند.


8- هورمون هاي آمينو اسيدي  از يک آمينو اسيد تغيير شکل يافته يا تعدادي آمينو اسيد که با هم پيوند پپتيدي تشکيل داده اند و به شکل پروتئين در آمده اند.هورمون هاي آمينو اسيدي: تحريک کنند ها مانند تحريک کننده ي رشد و تحريک کننده غده ي فوق کليه – تحريک کننده ي تيروئيدي – هورمون هاي اکسي توسين – هورمون هاي LH و FSH – ضد ادراري ADH – لاکتوژن - انسولين - گلوکاگون


9- هورمون هاي استروئيدي داراي ساختار ليپيدي هستند و از کلسترول ساخته مي شوند. هورمون هاي استروئيدي عبارتند از: استروژن – پروژسترون – تستوسترون که هورمون هاي جنسي هستند و همچنين آلدوسترون و کورتيزول.


10- بخش قشري فوق کليه هورمون هاي آلدوسترون و کورتيزول را ترشح مي کند که استروئيدي هستند


11- هورمون آلدوسترون باعث باز جذب يون هاي سديم از کليه ها مي شود، در نتيجه افزايش فشار خون را سبب مي شود و همچنين آلدوسترون دفع سديم به درون ادرار را نيز کاهش مي دهد تا فشار خون افزايش يابد. در مقابل باز جذب سديم آلدوسترون باعث مي شود کليه دفع يون پتاسيم را به درون ادرار افزايش دهد در نتيجه مقدار پتاسيم خون کاهش مي يابد. در مواقعي که مقدار آلدوسترون کم باشد پتاسيم خون زياد مي شود که اين افزايش بر روي عصب و ماهيچه تاثير گذاشته و برون ده قلب نيز کاهش مي يابد و حتي ممکن است شخص با خطر مرگ مواجه شود...


12- هورمون کورتيزول: کورتيزول هورموني استروئيدي است که از قشر فوق کليه ترشح مي شود و در پاسخ به موقعيت هاي تنش زا و روبرو شدن با خطر آزاد مي شود. مقدار قند خون را افزايش مي دهد و باعث مي شود پروتئين ها براي مصرف شکسته شوند و همچنين باعث کاهش التهاب و ترميم زخمها و التيام روحي هنگام مصيبت ها مي شود. هر عاملي که به بدن آسيب بزند مانند ضربه ، جراحت ، عفونت ، سوختگي و ... باعث ترشح کورتيزول مي شود.


13- هنگامي که هورمون پروتئيني به گيرنده ي خود در سطح غشا متصل مي شود يک آنزيم غشايي به نام سيکلاز فعال مي شود و در سمت داخل سلول باعث تبديل ATP به AMP حلقوي مي شود که در واقع پيک دومين است و AMP باعث فعال يا غير فعال شدن يک آنزيم يا زنجيره اي از آنزيم ها مي شود، يعني ممکن است پيک دومين آنزيم نخست را فعال و آن آنزيم به نوبه ي خود آنزيم دوم را فعال کندو ...سرانجام فعاليت سلول هدف در اثر تغيير عملکرد آنزيم يا آنزيم هايي که ذکر شد تغيير مي کند –


14- اگر مقدار هورموني در بدن زياد باشد بدن با مکانيسم خود تنظيمي منفي مقدار آنرا کم مي کند و اگر ميزان آن کم باشد مقدار آنرا افزايش مي دهد. (در خود تنظيمي منفي مقدار زياد هورمون باعث کاهش آن مي شود و بر عکس) ولي در خود تنظيمي مثبت زياد بودن مقدار هورمون باعث افزايش ترشح آن مي شود.


 


 


14- دو غده ي هيپوتالاموس و هيپوفيز مرکز اصلي براي تنظيم ترشح  ساير غده هاي درون ريز هستند.


15- هيپوتالاموس مرکزي در مغز است که فعاليت هاي دستگاه عصبي و غدد درون ريز را هماهنگ مي کند و نيز بسياري از اعمال بدن مانند: دماي بدن ، فشار خون و احساسات را تنظيم مي کند.


16- هيپوتالاموس  از قسمت هاي ديگر مغز ، اطلاعاتي در باره ي شرايط دروني و بيروني بدن بدست آورد و سپس به پيام هاي عصبي و نيز به غلظت هورمون هاي خون پاسخ مي دهد در واقع پاسخ هيپوتالاموس صادر کردن دستور هايي به غده ي هيپوفيز است اين دستورات هم هورمون هاي آزاد کننده هستند که هر يک سبب مي شود قسمت جلوي هيپوفيز(هيپوفيز پيشين) هورموني را بسازد و آنرا ترشح کند برخي ديگر از هورمون هاي هيپوتالاموس مهار کنند هستند و باعث مي شوند که هيپوفيز پيشين ترشح يکي از هورمون هاي خود را متوقف کند.


17- هيپوفيز سه قسمت دارد: پسين ، پيشين و مياني


18- قسمت پيشين هيپوفيز بيشترين هورمون ها را ترشح مي کند.


19- سلول هاي عصبي هيپوتالاموس داراي اکسون هايي هستند که تا قسمت پشتي غده هيپوفيز(هيپوفيز پسين) ادامه مي يابند. سلول هاي عصبي هيپوتالاموس(جسم سلولي آنها) دو هورمون مي سازند که در هيپوفيز پسين(در پايانه اکسون ها) ذخيره مي شوند تا در مواقع لزوم آزاد شوند. اين دو هورمون که هيپوتالاموس آنها را مي سازد عبارتند از:


الف-  اکسي توسين (سبب خروج شير از غده هاي پستاني و نيز سبب انقباضات رحم در هنگام زايمان مي شود)


ب-هورمون ضد ادراري ADH(سبب مي شود در مواقع لزوم ادرار غليظ شود و در نتيجه آب بدن حفظ شود) است.


بافت هدف هورمون ها

20-هورمون رشد بر تمام بافت ها اثر مي گذارد,  و باعث تحريک ساخت پروتئين، استخوان و رشد و افزايش حجم ماهيچه (نه تقسيم آن) مي شود.


21- هورمون LH بر تخمدان ها و بيضه ها تاثير ميگذارد و باعث تحريک تخمک گذاري در تخمدان ها و آزاد شدن هورمون هاي جنسي نر و ماده مي شود.


22- اکسي توسين بافت هدفش غدد پستاني و ديواره ي رحم است.


23- هورمون آمينو اسيدي ضد ادراريADH بر روي کليه تاثير مي گذارد و باعث غليظ شدن ادرار مي شود .


24- هورمون آلدسترون بر روي کليه اثر مي گذارد و باز جذب سديم و دفع پتاسيم را باعث مي شود .


25- هورمون پاراتيروئيدي باز جذب کلسيم از ادرار را افزايش مي دهد.

 

نکات هورمون ها ی تیروئیدی:
26-  وظیفه:این هورمون ها میزان سوخت و ساز بدن را تنظیم می کنند-
- رشد طبیعی مغز را باعث می شوند .
-    رشد استخوان ها و افزایش حجم ماهیچه ها را در دوران کودکی افزایش می دهند
-     بر اعمال تولید مثلی تاثیر دارند .
-     در افراد بزرگسال باعث هوشیاری می شوند.
-     بالا بودن میزان کلسیم در خون سبب تحریک ترشح هورمونی به نام کلسی تونین از غده تیروئید می شود که باعث رسوب کلسیم در بافت استخوانی می شود. از کلسیم در موارد مختلفی استفاده می شود از جمله انقباض ماهیچه ها( که در    در ماهیچه ذخیره می شود) و نیز برای ترشح بعضی از مواد از سلول.
-    هورمون های تیروئیدی از افزودن ید به آمینو اسید تیروزین ایجاد می شوند.
27- کم کاری تیروئید(هیپوتروئیدیسم) که در کودکان باعث کاهش رشد، عقب افتادگی ذهنی و یا هر دو را به همراه دارد و در افراد بالغ هیپوتروئیدیسم سبب کمبود انرژی ، خشکی پوست و افزایش وزن می شود.
28- پر کاری تیروئید(هیپر تروئیدیسم) سبب بیقراری ، اختلالات خواب ، افزایش تعداد ضربان قلب و کاهش وزن می شود. این تنش ها تا حدودی بوسیله ی کورتیزول مهار می شود که از بخش قشری فوق کلیه آزاد می شود مهار می شود.
29 - هورمون پاراتیروئید: باعث افزایش باز جذب کلسیم از روده(از طرق فعال کردن ویتامین D که باعث افزایش میزان کلسیم در خون می شود ، باز جذب آن از کلیه و تجزیه املاح کلسیم در استخوان و در نهایت باعث افزایش آن در خون می شود.
30- به غده ی تیروئید بزرگ گواتر گفته می شود که علت آن کمبود ید است. غده ی تیروئید در جلوی گلو قرار دارد و چهار غده ی پارا تیروئید هم در پشت غده ی تیروئید و چسبیده به آن قرار دارد.
31- در تنظیم کلسیم دو غده ی تیروئید(با کلسی تونین موجب کاهش کلسیم) و پارا تیروئید ( با پاراتورمون موجب افزایش کلسیم خون) این دو غده عکس هم عمل می کنند.
نکات هورمون های غدد فوق کلیوی:
 
32- قسمت مرکزی فوق کلیه  در مواقع فشار – روحی – جسمی مانند دستگاه هشدار دهنده عمل می کند و هورمون های ستیز و گریز را آزاد می کند و این هورمون ها عبارتند از اپی نفرین و نورا اپی نفرین.
توجه: دستگاه سمپاتیک نیز در مواقع تنش زا همین پاسخ را ایجاد می کند اما مدت اثر هورمون های  قسمت مرکزی طولانی تر است. این هورمون های ستیز و گریز باعث افزایش ضربان قلب ، افزایش فشار خون ، قند خون و افزایش جریان خون به قلب و شش ها می شود.
33- هورمون های بخش قشری فوق کلیه عبارتند از آلدوسترون و کورتیزول که در پاسخ دیر پا به فشار روحی – جسمی آزاد می شوند. مقدار زیاد کورتیزول سبب سرکوب سیستم ایمنی می شود و مقدار انرژی در دسترس بدن را افزایش می دهد. برای مثال کورتیزول باعث می شود مقدار گلوکز خون افزایش یابد و پروتئین ها برای مصرف شکسته شوند. اما آلدوسترون آزاد شده از بخش قشری فوق کلیه باز جذب سدیم افزایش – فشار خون افزایش و همچنین مقدار پتاسیم خون کاهش می یابد. محرک ترشح آلدوسترون افزایش مقدار K  پتاسیم است.
 
وچند نکته دیگر:
24- انسولین هورمونی است که از بخش درون ریز پانکراس آزاد می شود.
25- انسولین با افزایش تولید و تجمع گلیکوژن در کبد، قند خون را کاهش می یابد و همچنین باعث می شود جذب گلوکز توسط سلول های ماهیچه ای و تبدیل آن به گلیکوژن به عنوان یک منبع انرژی را افزایش می دهد.
26- انواع دیابت عبارتند از:
      دیابت نوع یک بر اثر حمله دستگاه ایمنی بدن به جزایر لانگرهانس ایجاد می شود که نوعی بیماری خود ایمنی است.
      دیابت نوع دو به دنبال چاقی و عدم تحرک ایجاد می شود و در نوع دو تعداد گیرنده های انسولین در سلول ها کم ولی مقدار انسولین خون طبیعی است.
25-  غده ی پینه آل به اندازه ی یک نخود در مغز است و ملاتونین ترشح می کند که در تنظیم ریتم های شبانه روزی ، نمو جنسی ، اختلالات خلقی  مانند افسردگی زمستانی نقش دارند.
26-    مهمترین هورمون تنظیم کننده ی قند خون انسولین و نقش گلوکاگون در افزایش میزان قند خون نسبت به سایر هورمون ها نقش موثرتر و بیشتری دارد.
27-    هورمون ها و عوامل افزایش دهنده ی قند خون عبارتند از: گلوکاگون – اپی نفرین (آدرنالین) –  نورا اپی نفرین ( نورا آدرنالین) – کورتیزول -  سیستم سمپاتیک .
28- انسولین و اپی نفرین عکس یکدیگر عمل می کنند.